كرده‌ام و نوشته‌ام . گفت : كه همين ساعت آن را بيار كه ببينم . « 1 » ابو عبد اللّه محمّد بن احمد مقدسى در بيان سراى ساخته شده در زمان حكومت عضد الدوله ديلمى مىگويد : يك كتابخانه جدا نيز دارد كه زير نظر يك سرپرست و يك كتابدار و يك ناظر از نيكوكاران شهر اداره مىشود . هيچ كتابى نيست كه تاكنون در دانشهاى گوناگون تصنيف شده باشد مگر نسخه‌اش بدانجا آورده است . وى اينجا را به صورت دالانهاى سرپوشيده و يك سالن بزرگ ساخته كه انبارهاى كتاب در اطراف آنهاست . به ديوارهء انبارها و دالانها اطاقكهايى دارند و هر يك با كشويى از بالا به پايين بسته مىشود . دفترها از هر نوع در يك رف ويژه چيده شده است . فهرستهايى نيز دارد كه نام كتابها در آن روشن شده است . « 2 » از اين گونه فهرستها براى بسيارى از كتابخانه‌ها فراهم آمده ، كتابخانه صاحب بن عباد ، كتابخانه نوح بن منصور سامانى از آن جمله‌اند . افزون بر فهرستهاى كتابخانه‌هاى حكومتى و دولتى ، گاهى شخصى عالم و دانشمند براى همه موجودى كتابخانهء خويش فهرست تهيه مىكرده تا امكان بهره‌ورى از آن سهلتر شود و هم اينكه با مرتب كردن و زدن مهر بر آنها در نگهدارى و حفاظت از كتابها اهتمام بيشترى به عمل آيد . رضى الدين ابو القاسم على بن موسى معروف به ابن طاوس ( 664 - 589 ق ) در كتاب گرانقدر سعد السعود به تعدادى از كتابهاى خويش در زمينه علوم قرآنى - كه وقف اولاد ذكورش مىباشند - اشاره مىكند . وى در مقدمه كتاب مىنويسد : چون در كتاب الابانة فى معرفة اسماء كتب الخزانة تنها به نام كتابهاى خويش پرداختم ، در اينجا ، توضيح بيشترى در خصوص آنها مىدهم . « 3 » آنگاه به كتاب شناسى و نسخه‌شناسى كتابهاى خويش مىپردازد و اطلاعات ارزشمندى ارائه مىدهد . ب ) فهرست ديگر نوشت اين عنوان بر آثارى اطلاق مىشود كه در آن يكى از اهل فضل و دانش ، سياهه‌اى از

--> ( 1 ) . ابن مسكويه ، جاويدان خرد ، ترجمهء تقى الدين شوشترى ، 37 . ( 2 ) . احسن التقاسيم ، ترجمهء على نقى منزوى ، 669 . ( 3 ) . سعد السعود ، 4 .